Phần diện tích phía sau hai dãy nhà trong các khu dân cư không phải là nơi để cơi nới, xây bịt, trồng cây tùy tiện, chứa đồ, đổ phế thải hay làm chuồng trại. Đó là không gian hạ tầng kỹ thuật thiết yếu dùng chung, phục vụ trực tiếp cho hệ thống cấp nước, thoát nước, cấp điện sinh hoạt, thông tin liên lạc và các nhiệm vụ bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn đô thị.
UBND tỉnh Bắc Ninh đã có văn bản chỉ đạo rõ: phần diện tích phía sau hai dãy nhà chỉ được sử dụng để xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật thiết yếu dùng chung; nghiêm cấm sử dụng làm bãi để xe, xây tường vây, bịt cổng hai đầu hồi, trồng cây, chăn nuôi gia súc, gia cầm, xây bậc lên xuống, tự ý cơi nới, đổ phế thải lấn chiếm và các hành vi sử dụng sai mục đích khác. Văn bản cũng yêu cầu các phường xây dựng kế hoạch dọn dẹp, kiểm tra, xử lý và xử phạt các trường hợp cố tình vi phạm nhiều lần.
Trên cơ sở đó, UBND phường Bắc Giang đã tiếp tục ban hành thông báo yêu cầu các tổ dân phố tuyên truyền đến từng hộ gia đình, vận động các trường hợp vi phạm tự giác tháo dỡ công trình, vật kiến trúc vi phạm, di dời tài sản, vệ sinh môi trường, hoàn trả nguyên trạng phần diện tích đã lấn chiếm, sử dụng không đúng mục đích.
Nhìn từ thực tế tại nhiều tuyến phố, tình trạng lấn chiếm không còn là hiện tượng nhỏ lẻ. Có nơi phần diện tích sau hai dãy nhà bị bịt kín bằng tôn, rào sắt, cổng khóa; có nơi chất đầy chậu cây, vật liệu, phế thải, đồ cũ, bể cảnh, bàn ghế, mái che tạm; có nơi trở thành lối đi riêng, kho chứa riêng hoặc khu vực sinh hoạt phụ của một vài hộ dân. Những hình ảnh thực tế cho thấy nhiều lối kỹ thuật bị thu hẹp, ẩm thấp, rêu mốc, bừa bộn, tiềm ẩn nguy cơ mất vệ sinh, tắc nghẽn thoát nước, cháy nổ và cản trở nghiêm trọng công tác kiểm tra, sửa chữa hạ tầng.
Điều đáng lo ngại nhất là hệ thống thoát nước thải nằm trong chính các khoảng không gian này. Khi đường ống vận hành bình thường, nhiều người có thể không thấy hết vai trò của nó. Nhưng khi xảy ra tắc nghẽn, nước thải ứ đọng, bốc mùi, tràn ngược, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống từng hộ dân, lúc đó việc sửa chữa, cải tạo lại vô cùng khó khăn. Cán bộ kỹ thuật không thể tiếp cận tuyến ống vì bị tường rào, mái che, cây cối, vật dụng, phế thải và công trình tự phát che chắn. Một sự cố đáng lẽ có thể xử lý nhanh lại kéo dài nhiều ngày, gây ô nhiễm môi trường, mất mỹ quan đô thị và làm phát sinh bức xúc trong cộng đồng.
Không gian hạ tầng kỹ thuật phía sau hai dãy nhà là “mạch ngầm” của đô thị. Nếu mạch ngầm ấy bị chặn, bị đè nén, bị lấn chiếm, thì hậu quả không chỉ một hộ chịu mà cả dãy phố phải chịu. Một chậu cây đặt sai chỗ có thể cản lối kiểm tra. Một bức tường xây sai vị trí có thể chặn đường sửa chữa. Một đống phế thải tưởng như vô hại có thể làm tắc dòng thoát nước. Một cánh cổng bịt kín hai đầu có thể biến lối kỹ thuật chung thành điểm nghẽn khi cần xử lý khẩn cấp.
Đây không chỉ là câu chuyện trật tự đô thị. Đây là câu chuyện về ý thức cộng đồng, về trách nhiệm với hàng xóm, với khu dân cư và với chính gia đình mình.
Mỗi hộ dân cần hiểu rõ: lấn chiếm không gian hạ tầng kỹ thuật là xâm phạm lợi ích chung. Sử dụng đất công cộng làm tài sản riêng là hành vi không thể chấp nhận. Tự ý cơi nới, xây dựng, bịt lối, đổ phế thải, trồng cây hoặc đặt vật dụng cản trở hệ thống kỹ thuật là làm suy giảm khả năng vận hành của đô thị, gây khó khăn cho công tác quản lý, duy tu, sửa chữa hệ thống thoát nước, đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy cơ về môi trường và an toàn phòng cháy, chữa cháy.
Các cấp chính quyền đã có văn bản chỉ đạo, đã tuyên truyền, đã vận động và đã yêu cầu ký cam kết. UBND phường Bắc Giang cũng đã nêu rõ trách nhiệm của tổ trưởng tổ dân phố trong việc lập danh sách các trường hợp không chấp hành, chống đối hoặc tiếp tục tái vi phạm để báo cáo UBND phường xem xét, xử lý. Vì vậy, người dân không nên chờ đến khi bị kiểm tra, nhắc nhở, lập biên bản hoặc xử phạt mới thực hiện. Sự tự giác hôm nay chính là cách văn minh nhất để tránh thiệt hại, tránh va chạm và góp phần bảo vệ môi trường sống chung.
Mỗi gia đình hãy chủ động kiểm tra phần diện tích phía sau nhà mình. Nếu có tường bao, mái che, cổng khóa, chuồng trại, chậu cây, bậc lên xuống, vật liệu xây dựng, phế thải hoặc bất kỳ vật cản nào ảnh hưởng đến hệ thống hạ tầng kỹ thuật, cần khẩn trương tháo dỡ, di chuyển, thu dọn, trả lại mặt bằng thông thoáng. Không đổ rác, không xả phế thải, không tái lấn chiếm sau khi đã được dọn dẹp. Không vì chút tiện lợi riêng trước mắt mà gây khó khăn lâu dài cho cả khu dân cư.
Một đô thị văn minh không thể bắt đầu từ những con đường lớn mà lại bỏ quên những lối kỹ thuật nhỏ phía sau nhà dân. Một khu dân cư sạch đẹp không thể chỉ sạch ở mặt tiền mà phía sau lại bị lấn chiếm, ẩm thấp, rác thải và tắc nghẽn. Một hệ thống thoát nước hiệu quả không thể vận hành ổn định nếu các tuyến tiếp cận bị chiếm dụng và bịt kín.
Đã đến lúc mỗi người dân cần thay đổi nhận thức: phần diện tích phía sau hai dãy nhà là không gian hạ tầng kỹ thuật dùng chung, không phải phần đất riêng để tùy tiện sử dụng. Bảo vệ không gian này chính là bảo vệ hệ thống thoát nước, bảo vệ môi trường sống, bảo vệ an toàn của từng gia đình và giữ gìn kỷ cương đô thị.
Chính quyền đã vào cuộc. Các tổ dân phố đã được giao trách nhiệm. Cơ quan chuyên môn đã thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn. Nhưng để giải quyết triệt để, yếu tố quyết định vẫn là ý thức và sự tự giác của từng hộ dân.
Hãy dọn dẹp trước khi bị yêu cầu. Hãy tháo dỡ trước khi bị xử lý. Hãy trả lại không gian hạ tầng kỹ thuật cho đúng chức năng của nó. Đừng để đến khi nước thải tắc nghẽn, môi trường ô nhiễm, cả khu phố bức xúc, công tác sửa chữa bị cản trở, chúng ta mới thấy cái giá của sự lấn chiếm tưởng như nhỏ bé hôm nay.
Không lấn chiếm. Không bịt lối. Không đổ phế thải. Không cơi nới trái phép. Trả lại hành lang hạ tầng kỹ thuật phía sau hai dãy nhà — vì một khu dân cư sạch đẹp, an toàn, văn minh và bền vững.
