Xây dựng phần mềm theo đúng nhu cầu thực tế của Trung tâm

Thay vì đầu tư ngay một hệ thống lớn, nhiều chức năng và chi phí cao, Trung tâm định hướng nghiên cứu xây dựng thử nghiệm một phần mềm quản lý bằng tiếng Việt, có cấu trúc đơn giản, dễ sử dụng và có khả năng mở rộng theo từng giai đoạn.

Phần mềm dự kiến lấy bản đồ số làm giao diện chính. Trên nền bản đồ, các tài sản và công trình do Trung tâm quản lý sẽ được thể hiện theo từng lớp dữ liệu, gồm:

• Tuyến cống thoát nước mưa, tuyến cống thu gom nước thải;

• Hố ga, giếng thăm và hố thu nước;

• Cửa xả, kênh, mương và hồ điều hòa;

• Trạm bơm nước mưa;

• Trạm bơm nước thải;

• Nhà máy, trạm xử lý nước thải;

• Điểm ngập, vị trí sự cố và khu vực cần nạo vét;

• Các công trình, thiết bị và tài sản liên quan khác.

Bản đồ nền có thể sử dụng dịch vụ bản đồ trực tuyến phù hợp. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu chuyên ngành về tuyến cống, hố ga, trạm bơm và công trình xử lý nước thải phải được xây dựng, lưu trữ và quản lý trong cơ sở dữ liệu riêng, bảo đảm quyền quản lý và khai thác dữ liệu của Trung tâm.

Mỗi tài sản có một hồ sơ điện tử riêng

Trên bản đồ, tuyến cống được thể hiện bằng đường bám theo hướng tuyến thực tế; hố ga, cửa xả, trạm bơm và nhà máy được thể hiện bằng các điểm hoặc khu vực tương ứng.

Khi người sử dụng bấm vào một tuyến cống, phần mềm có thể hiển thị ngay các thông tin cơ bản như:

• Tên và mã nhận diện tuyến cống;

• Điểm đầu, điểm cuối và hướng thoát nước;

• Loại cống, kích thước hoặc đường kính;

• Chiều dài, vật liệu và năm xây dựng;

• Cao độ đáy cống tại các vị trí;

• Các hố ga và công trình kết nối;

• Địa bàn, tuyến đường và phạm vi quản lý;

• Nguồn gốc, quyết định hoặc biên bản giao tài sản;

• Tình trạng hiện tại;

• Lịch sử kiểm tra, nạo vét và sửa chữa;

• Ảnh, video và bản vẽ hoàn công;

• Các hồ sơ kỹ thuật có liên quan.

Tương tự, khi bấm vào một hố ga, cán bộ có thể xem vị trí, kích thước, cao độ, hình ảnh, tình trạng và các tuyến cống kết nối. Khi bấm vào một trạm bơm, hệ thống có thể hiển thị công suất, số lượng máy bơm, thông số thiết bị, quy trình vận hành, nhật ký, tình trạng hư hỏng và lịch sử bảo trì.

Đối với nhà máy hoặc trạm xử lý nước thải, dữ liệu có thể được tổ chức theo từng hạng mục công trình và thiết bị, gắn với hồ sơ kỹ thuật, quy trình vận hành, kết quả quan trắc, lịch bảo dưỡng và sửa chữa.

Như vậy, mỗi vị trí trên bản đồ không chỉ là một ký hiệu mà trở thành một hồ sơ điện tử có thể được tra cứu và cập nhật trong suốt quá trình quản lý, vận hành.

Kết nối dữ liệu giữa văn phòng và hiện trường

Một nội dung quan trọng của định hướng này là phần mềm phải sử dụng được trên điện thoại thông minh.

Khi kiểm tra hiện trường, cán bộ có thể bật định vị để xác định vị trí đang đứng, lựa chọn tài sản trên bản đồ hoặc tạo mới vị trí cần khảo sát. Thông tin cập nhật có thể bao gồm tọa độ, hình ảnh, video, tình trạng công trình, nội dung hư hỏng, khối lượng dự kiến và kiến nghị xử lý.

Đối với tài sản chưa có trên bản đồ, cán bộ có thể ghi nhận vị trí bằng điện thoại, nhập các thông tin ban đầu và gửi về hệ thống. Dữ liệu sau đó phải được cán bộ chuyên môn kiểm tra, xác nhận trước khi cập nhật chính thức.

Quy trình này giúp từng bước khắc phục tình trạng dữ liệu trên hồ sơ không trùng khớp với thực địa, đồng thời hình thành cơ chế cập nhật thường xuyên thay vì chỉ số hóa một lần rồi để dữ liệu trở nên lạc hậu.

Gắn bản đồ với quá trình xử lý công việc

Mục tiêu của phần mềm không chỉ là xây dựng một bản đồ để tra cứu mà còn phải hỗ trợ công tác quản lý hằng ngày.

Khi nhận được phản ánh về ngập úng, tắc cống hoặc hư hỏng công trình, cán bộ có thể đánh dấu vị trí trên bản đồ, xác định tài sản liên quan và tạo phiếu công việc. Lãnh đạo hoặc phòng chuyên môn có thể giao nhiệm vụ, quy định thời hạn, theo dõi tiến độ và kiểm tra kết quả xử lý.

Một nhiệm vụ có thể được theo dõi theo trình tự:

Tiếp nhận thông tin – xác định vị trí – kiểm tra hiện trường – xác định tài sản và phạm vi quản lý – đề xuất phương án – giao nhiệm vụ – tổ chức thực hiện – nghiệm thu – cập nhật kết quả.

Hình ảnh trước, trong và sau khi xử lý được lưu cùng vị trí và tài sản liên quan. Qua thời gian, Trung tâm sẽ hình thành được lịch sử sự cố, nạo vét và sửa chữa của từng tuyến cống, hố ga, trạm bơm và thiết bị.

Dữ liệu này là cơ sở quan trọng để đánh giá tình trạng tài sản, xác định những khu vực thường xuyên xảy ra sự cố và lập kế hoạch bảo trì, sửa chữa phù hợp.

Triển khai từng bước, ưu tiên tính thiết thực

Do khối lượng tài sản lớn, hồ sơ hình thành qua nhiều thời kỳ và nguồn lực còn hạn chế, việc số hóa cần được thực hiện theo lộ trình, không nóng vội và không triển khai dàn trải.

Giai đoạn đầu có thể lựa chọn một số trạm bơm, Nhà máy xử lý nước thải Tân Tiến và một khu vực mạng lưới cống có dữ liệu tương đối đầy đủ để xây dựng thử nghiệm. Qua quá trình sử dụng, Trung tâm sẽ đánh giá mức độ phù hợp, điều chỉnh biểu mẫu, quy trình và các chức năng trước khi mở rộng.

Những chức năng cần ưu tiên gồm:

1. Quản lý tài sản trên bản đồ;

2. Tra cứu thông số và hồ sơ;

3. Cập nhật dữ liệu bằng điện thoại;

4. Gắn hình ảnh và tài liệu với từng tài sản;

5. Tiếp nhận và giao xử lý công việc;

6. Theo dõi tiến độ và lịch sử thực hiện;

7. Thống kê, báo cáo và xuất dữ liệu.

Các chức năng phức tạp như kết nối cảm biến, SCADA, cảnh báo tự động, mô phỏng ngập và phân tích bằng trí tuệ nhân tạo chỉ nên nghiên cứu sau khi cơ sở dữ liệu ban đầu đã được chuẩn hóa và vận hành ổn định.

Dữ liệu là tài sản quan trọng nhất

Trong quá trình nghiên cứu và xây dựng phần mềm, Trung tâm xác định dữ liệu chuyên ngành là tài sản có giá trị lâu dài. Phần mềm có thể được nâng cấp hoặc thay đổi, nhưng dữ liệu về mạng lưới, công trình, thiết bị và lịch sử quản lý phải được bảo toàn.

Hệ thống vì vậy cần đáp ứng các nguyên tắc:

• Trung tâm có toàn quyền quản lý và khai thác dữ liệu;

• Có khả năng sao lưu, phục hồi và xuất dữ liệu;

• Có phân quyền người xem, người cập nhật và người phê duyệt;

• Ghi nhận lịch sử chỉnh sửa dữ liệu;

• Tách biệt thông tin công khai với hồ sơ kỹ thuật nội bộ;

• Bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin;

• Có tài liệu kỹ thuật, mã nguồn và phương án bảo trì phù hợp;

• Không để hoạt động của Trung tâm phụ thuộc hoàn toàn vào một cá nhân hoặc một nhà cung cấp.

Hướng tới phương thức quản lý dựa trên dữ liệu

Khi được xây dựng và vận hành đúng hướng, hệ thống bản đồ số sẽ giúp cán bộ giảm thời gian tìm kiếm hồ sơ, xác định nhanh tài sản ngoài hiện trường và cập nhật kết quả công việc thuận lợi hơn. Lãnh đạo có thể theo dõi tổng thể hệ thống, tình trạng tài sản, các nhiệm vụ đang thực hiện và những khu vực cần ưu tiên xử lý.

Về lâu dài, dữ liệu được tích lũy đầy đủ sẽ hỗ trợ Trung tâm đánh giá hiện trạng, lập kế hoạch nạo vét, bảo trì, sửa chữa và đề xuất đầu tư có căn cứ hơn.

Số hóa không phải là thay thế toàn bộ công việc chuyên môn bằng phần mềm. Mục tiêu cốt lõi là sử dụng công nghệ để dữ liệu được tập trung, công việc được theo dõi rõ ràng và quyết định quản lý có cơ sở chính xác hơn.

Với cách tiếp cận từng bước, bắt đầu từ nhu cầu thực tế và ưu tiên sản phẩm phù hợp với người sử dụng, Trung tâm hướng tới xây dựng một hệ thống quản lý thoát nước và xử lý nước thải hiện đại, thiết thực, tiết kiệm và có khả năng phát triển bền vững.

Mr. T