Thực hiện ý kiến chỉ đạo của đồng chí Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh, Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải đã nghiên cứu, đề xuất giải pháp xử lý tạm thời và lâu dài đối với tình trạng rễ cây phát triển về phía tuyến cống thoát nước tại một số khu vực đô thị.
Qua công tác quản lý, vận hành hệ thống thoát nước, Trung tâm nhận thấy tại một số vị trí có cây xanh trồng gần tuyến cống, đặc biệt là các khu vực vỉa hè đã lát kín, đổ bê tông hoặc bê tông hóa bề mặt, khả năng thấm nước tự nhiên xuống vùng đất quanh rễ cây bị hạn chế. Điều này làm cho đất quanh gốc cây thiếu ẩm, thiếu oxy, bị nén chặt, ảnh hưởng đến sự phát triển tự nhiên của bộ rễ.
Trong điều kiện đó, rễ cây có xu hướng phát triển về phía khu vực có độ ẩm ổn định hơn. Các tuyến cống thoát nước, nhất là tại vị trí mối nối, cổ ga, hố ga, khe nứt hoặc đoạn cống xuống cấp, thường có độ ẩm cao, có thể thu hút rễ cây phát triển về phía cống. Nếu không được xử lý kịp thời, rễ cây có thể xâm nhập vào lòng cống, gây cản trở dòng chảy, làm tăng nguy cơ tắc nghẽn, hư hỏng kết cấu cống và phát sinh chi phí duy tu, nạo vét.
Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, Trung tâm đề xuất giải pháp trước mắt là làm giếng thấm định hướng rễ cây. Giếng thấm được bố trí tại phía an toàn, thường là phía xa tuyến cống, nhằm bổ sung nước và không khí cho vùng đất quanh rễ cây, qua đó góp phần định hướng rễ phát triển ra xa tuyến cống thoát nước.
Cấu tạo giếng thấm được nghiên cứu theo hướng đơn giản, dễ thi công và thuận lợi trong quá trình bảo trì. Giếng sử dụng ống nhựa PVC/uPVC đường kính D110 trở lên, thân ống được đục lỗ để nước và không khí phân tán vào lớp đất xung quanh. Bao quanh ống là lớp đá, sỏi, cát lọc và vải địa kỹ thuật nhằm tăng khả năng thấm, đồng thời hạn chế bùn đất, rác nhỏ xâm nhập gây tắc. Phần miệng giếng được lắp nắp đậy phù hợp, bảo đảm vệ sinh, an toàn cho người đi bộ và mỹ quan đô thị.
Việc bố trí giếng thấm phải tuân thủ nguyên tắc không đặt sát tuyến cống đang có dấu hiệu hở, nứt, rò rỉ hoặc đã bị rễ cây xâm nhập. Trước khi thi công cần khảo sát kỹ vị trí cây xanh, tuyến cống, hố ga, cổ ga và các công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm như cáp điện, cáp viễn thông, ống cấp nước, ống thoát nước để bảo đảm an toàn trong quá trình thực hiện.
Về lâu dài, Trung tâm đề xuất nghiên cứu, lắp đặt hàng rào chắn rễ giữa cây xanh và tuyến cống thoát nước. Giải pháp này nhằm ngăn rễ cây phát triển ngang về phía tuyến cống, góp phần bảo vệ hệ thống thoát nước, hố ga, cổ ga và các công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm. Vật liệu có thể sử dụng gồm tấm HDPE, tấm nhựa cứng, composite hoặc tấm chắn rễ chuyên dụng, trong đó ưu tiên các loại vật liệu có độ bền cao, thi công nhanh, dễ liên kết và phù hợp với điều kiện vỉa hè đô thị.
Bên cạnh giải pháp giếng thấm và hàng rào chắn rễ, Trung tâm xác định việc kiểm tra, xử lý đồng bộ tuyến cống là yêu cầu quan trọng. Nếu tuyến cống vẫn tồn tại khe hở, vết nứt, mối nối không kín hoặc cổ ga rò rỉ, rễ cây vẫn có thể tiếp tục bị thu hút về phía cống. Do đó, cần kết hợp kiểm tra các đoạn cống, hố ga, cổ ga tại khu vực có cây xanh gần tuyến cống; nạo vét, cắt bỏ rễ cây trong lòng cống nếu đã phát sinh; sửa chữa các mối nối, khe nứt, vị trí đấu nối bị hở hoặc mất kín nước; đồng thời lập danh mục các vị trí thường xuyên phát sinh rễ cây xâm nhập để theo dõi định kỳ.
Trung tâm đề xuất triển khai thí điểm tại một số vị trí có cây xanh gần tuyến cống, vỉa hè đã lát kín hoặc có khả năng thấm nước kém, có dấu hiệu hoặc nguy cơ rễ cây phát triển về phía tuyến cống, đồng thời bảo đảm điều kiện thi công và hạn chế ảnh hưởng đến giao thông, sinh hoạt của nhân dân.
Sau khi thí điểm, Trung tâm sẽ theo dõi, đánh giá các nội dung như khả năng thấm nước của giếng, tình trạng bồi lắng, tắc nghẽn, ảnh hưởng đến cây xanh, tình trạng mặt vỉa hè sau thi công, hiệu quả giảm tắc nghẽn, giảm nạo vét do rễ cây và phản ánh của người dân về vệ sinh, an toàn, mỹ quan. Thời gian theo dõi dự kiến từ 06 đến 12 tháng, ưu tiên đánh giá qua một mùa mưa để có cơ sở tổng hợp đầy đủ trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, chỉ đạo nhân rộng nếu phù hợp.
Việc nghiên cứu, đề xuất giải pháp giếng thấm định hướng rễ cây và hàng rào chắn rễ thể hiện tinh thần chủ động của Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải trong công tác quản lý, vận hành, duy tu hệ thống thoát nước đô thị. Các giải pháp được đề xuất theo hướng bảo vệ hệ thống thoát nước, duy trì cây xanh đô thị, bảo đảm an toàn hạ tầng kỹ thuật, mỹ quan đô thị và từng bước nâng cao hiệu quả quản lý thoát nước trên địa bàn tỉnh.
